এষণা exona

বিজ্ঞানমনস্কতা সম্পৰ্কীয় পত্ৰিকা

Archive for the category “ব্যক্তিত্ব”

মানৱেন্দ্ৰনাথ ৰায়

ঘটনাবহুল জীৱনৰ দীৰ্ঘ পৰিক্ৰমাৰ মূল্যায়ন কৰি আমি সহজেই সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰো যে মানৱেন্দ্ৰনাথ ৰায় (১৮৮৭–১৯৫৪) মূলতঃ যুক্তিবাদীহে আছিল। ক’বলৈ গ’লে বিগত শতিকাৰ চিন্তাশীল ভাৰতীয়ৰ ভিতৰত মানৱেন্দ্ৰনাথ ৰায় অন্যতম। তেওঁৰ যুক্তিবাদী মনোভাব তৰল বা যান্ত্ৰিক চিন্তাৰপৰা অহা নাছিল। মানৱতন্ত্ৰী দৰ্শনত বিশ্বাসী এই মনীষীয়ে গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰিছিল যে বৈপ্লৱিক চিন্তাইহে মানুহৰ মনস্তত্ত্বৰপৰা মধ্যযুগীয় মূল্যবোধ মষিমূৰ কৰিব পাৰিব আৰু অতীতমুখী ভাবধাৰা বিসৰ্জন দিব পাৰিলেহে প্ৰকৃত যুক্তিবাদী চিন্তাৰ উন্মেষ সম্ভৱপৰ হ’ব। মানৱেন্দ্ৰনাথ ৰায়ৰ চিন্তাৰ এই দিশটোৰ ওপৰতহে এই ক্ষুদ্ৰ নিবন্ধত আলোকপাত কৰা হ’ব। . . . . . . লেখক : সন্ধ্যা দেৱী।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

Advertisements

বিপ্লৱী ভগৎ সিং আৰু তেওঁৰ যুক্তিবাদী দৰ্শন

ভাৰতৰ মূলসুঁতিৰ বুৰঞ্জীত ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ মূল ঘটনাৱলী প্ৰায়েই গান্ধী-নেহৰু-কেন্দ্ৰিক হোৱা দেখা যায় আৰু প্ৰায়েই এই স্বাধীনতা সংগ্ৰামত বৰঙণি যোগোৱা অন্য বিপ্লৱী আৰু বিদ্ৰোহীসকলৰ জীৱনাদৰ্শ তথা চিন্তাধাৰাক বেছি গুৰুত্ব দিয়া নহয়,অৱশ্যেই ইংৰাজে তেওঁলোকৰ ওপৰত চলোৱা নিৰ্মম অত্যাচাৰৰ ব্যাখ্যা অথবা ইংৰাজৰ ওপৰত তেওঁলোকে চলোৱা প্ৰতিশোধমূলক বা কূটাঘাতমূলক কিছু ঘটনাক মছলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত এইসকল বিপ্লৱীৰ আদৰ্শৰ বিস্তৃত পৰ্যালোচনাৰ অভাৱৰ কাৰণেই বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলৰ মতাদৰ্শত,সাহিত্য-সংস্কৃতিত,চিনেমাত,নিজকে দেশপ্ৰেমমূলক বুলি দাবী কৰা বিভিন্ন ৱেবছাইট অথবা ছ’চিয়েল মিডিয়াত সচৰাচৰ এই ব্যক্তিসকলৰ প্ৰকৃত চিন্তা,বিপ্লৱ তথা ৰাজনীতিবিষয়ক দৰ্শন আৰু বিভিন্ন মৌলিক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত প্ৰকৃত মতাদৰ্শৰ আচল ছবিখন দেখা নাযায়। উদাহৰণস্বৰূপে,ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এজন বিপ্লৱীৰ নাম সকলোৰে মাজত জনপ্ৰিয়, তেওঁ হ’ল ছহিদ ভগৎ সিং। কিন্তু এই বিপ্লৱীজনৰ উপস্থাপন জনপ্ৰিয় মাধ্যমসমূহত প্ৰায়েই বিকৃত ৰূপতহে কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিতেই ভগৎ সিং বুলিলে বাহুবলী,বন্ধুকধাৰী এজন যোদ্ধাৰ ছবিহে মনলৈ আহে যি এইটো বিশ্বাস কৰে যে স্বদেশক ব্ৰিটিছ শাসনৰপৰা মুক্ত কৰিবলৈ হ’লে গান্ধীৰ অহিংসা নীতিতকৈ তেওঁৰ বন্দুকে কোৱা হিংসাৰ নীতিহে যেন বেছি উপযোগী হ’ব। আমাৰ মানসপটত এই জনপ্ৰিয় মাধ্যমসমূহে যিজন ভগৎ সিঙৰ প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰে তেওঁ হ’ল লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধত আৰক্ষী বিষয়াক গুলিওৱা,ব্ৰিটিছৰ ওপৰত বোমা দলিওৱা এজন স্বদেশী বীৰ। এই মাধ্যমসমূহে ভগৎ সিঙৰ প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ আৰু দৰ্শনক প্ৰকৃত ৰূপত উপস্থাপন কৰাত কৃপণালি কৰা যেন লাগে। বিদেশী সাম্ৰাজ্যবাদৰ হাতোৰাৰপৰা মাতৃভূমিক মুক্ত কৰিবলৈ ভগৎ সিঙে যি পন্থা লৈছিল সেয়া অকল হিংসাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত নাছিল,তেওঁ এটা বৈপ্লৱিক দৰ্শন আৰু কাৰ্যপন্থা নিধাৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যাৰ যোগেদি শোষণকাৰী সাম্ৰাজ্যবাদক শিপাসহ উভালি পেলাব পাৰি। আনহাতেদি,তেওঁ আভ্যন্তৰীণ শোষণ (দেশীয় পুঁজিবাদ) আৰু শ্ৰেণীসংঘাতৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰৰ বিচাৰ কৰি ৰ্নিমূল কৰাৰ পথ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। . . . . . . লেখক : আৰহান ইনামূল।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

আব্ৰাহাম থোম্মা কোভুৰ : কু-সংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰামী এক জীৱন

‘‘আনসকলৰ নিচিনাকৈ আমি আমাৰ মা-দেউতাৰ ক্ষণিক সময়ৰ জৈৱ ক্ৰিয়াকলাপৰ আকস্মিক ফচল (accidental byproduct) হিচাপে জন্ম গ্ৰহণ কৰিছো। ইয়াৰ ওপৰত আমাৰ কোনো মতামত বা নিয়ন্ত্ৰণ নাছিল। আমাৰ মা-দেউতা কোন হ’ব,তাৰ ওপৰত যেনেকৈ আমাৰ কোনো মতামত নাছিল,তেনেকৈ আমাৰ মাতৃভাষা,জাতি,ধৰ্ম আৰু জন্মৰ সময় আৰু স্থানৰ ওপৰতো কোনো মতামত নাছিল। . . .

‘‘তৰুণ বয়সত আমি আছিলো খ্ৰিষ্টান,কাৰণ খ্ৰিষ্টান মা-দেউতাৰদ্বাৰা এটা খ্ৰিষ্টান পৰিয়ালত আমি ডাঙৰ-দীঘল হৈছো। আমাৰ মাজৰ অধিকাংশ ব্যক্তিয়েই তেওঁলোকৰ মাক-দেউতাকৰ ধৰ্মকে নিজৰ ধৰ্ম বুলি গ্ৰহণ কৰে;কাৰণ মাক-দেউতাকে সৰু কালৰপৰাই নিজৰ সন্তানক নিজৰ ধৰ্ম সম্পৰ্কে শিক্ষা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ডাঙৰ হৈ আমি যেতিয়া স্বাধীনভাৱে চিন্তা কৰিবলৈ আৰু কাম কৰিবলৈ শিকিলো তেতিয়া আমি খ্ৰিষ্টান ধৰ্ম পৰিত্যাগ কৰি এজন যুক্তিবাদী হৈ উঠিলো। বাইবেলক এজন সৰ্বদৰ্শী ঈশ্বৰৰ বাণী বুলি আমি গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিলো।”. . . . . . লেখক : ডা: প্ৰবীণ কুমাৰ নেওগ।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

আৰজ আলি মাতুব্বৰ : স্ববীক্ষণ, যুক্তিজিজ্ঞাসা আৰু বিবেকী বিদ্ৰোহ

যুক্তিবাদী মহলত দুঃসাহসী লেখকৰূপে বিশ্ববিদিত টমাছ পেইনে এটা সময়ত উত্থাপন কৰা কিছুমান প্ৰথাবিৰোধী যুক্তিনিষ্ঠ প্ৰশ্নই খ্ৰিষ্টান ধৰ্মৰ যাজক-পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ মাজত একপ্ৰকাৰ ত্ৰাসৰ সূত্ৰপাত ঘটাইছিল। বাইবেলৰ সৰ্বগ্ৰাসী আধিপত্যৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধংদেহি মনোভাব পোষণ কৰা টমাছ পেইনে সত্য, দয়া আৰু কৰুণাৰ অক্ষয় ভাণ্ডাৰস্বৰূপ বাইবেলৰ সত্যতাৰ ওপৰতে সন্দেহৰ আঙুলি টোঁৱাই প্ৰশ্ন কৰিছিল : It has often been said that anything may be proved from the Bible; but before anything can be admitted as proved by the Bible, the Bible itself must be proved to be true.’ (Thomas Pain, The Age of Reason, p. 64). প্ৰাতিষ্ঠানিক ধৰ্ম, অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠানৰ বিৰোধী পেইনৰ এনে নিৰ্ভীক যুক্তিবাদী মন্তব্য আৰু আপোচবিহীন অৱস্থানে নিঃসন্দেহে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত সমগ্ৰ বিশ্বতে স্বাধীন আৰু মুক্ত চিন্তাৰ এক বিবেকী পৰম্পৰা নিৰ্মাণ কৰাত সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।

যুক্তিনিষ্ঠ আৰু বিজ্ঞানমনস্ক চিন্তা-চৰ্চাৰ ইতিহাসত টমাছ পেইন, বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল, পেৰিয়াৰ আদি খ্যাতিমান ব্যক্তিৰ নাম বহুলভাৱে পৰিচিত, কিন্তু আমাৰ প্ৰতিবেশী ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশৰ বিস্ময়কৰ ব্যক্তিত্ব আৰজ আলি মাতুব্বৰ (১৯০০–১৯৮৫)ৰ নাম হয়তো আজিও বহুতৰ বাবে অজ্ঞাত। স্বশিক্ষিত, স্বাধীনচেতা, জিজ্ঞাসু, পৰমতসহিষ্ণু, যুক্তিবাদী, প্ৰগতিশীল আদি অভিধাসমূহ সঁচা অৰ্থত যাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য দৰাচলতে বাংলাদেশৰ আৰজ আলি মাতুব্বৰ আছিল তাৰ এক অনুপম নিদৰ্শন। ১৯০০ চনত বাংলাদেশৰ বৰিশাল চহৰৰ নাতিদূৰত অৱস্থিত লামচাৰি গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰা আৰজ আলি মাতুব্বৰৰ জীৱন পৰিক্ৰমা আছিল নানান দুখ-যন্ত্ৰণা, অভাৱ-অনাটন আৰু ঘাত-প্ৰতিঘাতেৰে ভাৰাক্ৰান্ত। মাত্ৰ চাৰি বছৰ বয়সতে পিতৃক হেৰুৱাই ভয়ংকৰ মানসিক দুৰ্যোগ আৰু দৰিদ্ৰতাৰ মাজেৰে জীৱন অতিবাহিত কৰা আৰজ আলি মাতুব্বৰে কোনোদিন পঢ়াশালিৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ নাপালে। গাঁৱৰে ধৰ্মপ্ৰাণ ব্যক্তি এজনে স্থাপন কৰা মক্তব এখনতে কেৱল স্বৰবৰ্ণ আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণ শিকাৰ সুযোগকণ লাভ কৰা আৰজ আলি জীৱনৰ অধিকাংশ সময় কৃষিকাৰ্য আৰু আন জীৱিকা উপাৰ্জনৰ কাৰ্যতে ব্যস্ত থাকিবলগা হৈছিল। জীৱনৰ এনে চৰম সংকটকালীন সময়তে ১৯৩২ চনত আৰজ আলিয়ে তেওঁৰ প্ৰাণাধিক মৰমৰ মাতৃক হেৰুৱাবলগা হয়। . . . . . . লেখক : শৈলেন গোহাঁই।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

যুক্তিমনস্ক মানৱতাবাদী হৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা

যুক্তিৰ সনিষ্ঠ অনুশীলন অসমত কোনে আৰম্ভ কৰে? প্ৰশ্নটোৱে অৱলীলাক্ৰমে এগৰাকী স্বনামধন্য মনীষীৰ নাম মনত পেলাই দিয়ে–হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা। হেমচন্দ্ৰৰ সীমাবদ্ধতা নাছিল বুলি ক’ব নোৱাৰি যদিও তেওঁক সংগতভাৱেই আধুনিকতাৰ অগ্ৰদূত বুলি অভিহিত কৰা হয়। ‘ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ’ই অলপীয়া সামৰ্থ্যেৰে এইগৰাকী মনীষীক শ্ৰদ্ধা জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ ভাবধাৰাৰ প্ৰসাৰ ঘটাবলৈ চেষ্টা কৰি আহিছে। পিছে পৰিতাপৰ কথা হ’ল, প্ৰতিকূল পৰিবেশত হেমচন্দ্ৰই আৰম্ভ কৰা যুক্তি-চৰ্চাৰ অশানুৰূপ বিকাশ তথা সম্প্ৰসাৰণ পৰৱৰ্তী কালত দেখা নগ’ল। বোধহয় লক্ষ্মীধৰ শৰ্মাইহে উল্লেখনীয়ভাৱে এই বন্ধুৰ বাটেৰে আগ বাঢ়ি যাবলৈ যত্ন কৰিছিল। তেওঁৰ ‘ঈশ্বৰ’ শীৰ্ষক কবিতাটোত ইয়াৰ নমুনা আছে :
মানুহৰ স্বাধীনতা পূৰ্ণ হ’ব পাৰে
নিৰ্বাসন লয় যদি কল্পিত ঈশ্বৰ (ঈশ্বৰে)।

খুব বেছি পঁচিশ বছৰমানৰপৰাহে অসমত যুক্তিবাদী চিন্তা-চৰ্চাৰ কিছু প্ৰসাৰ দেখা গৈছে। সম্প্ৰতি যুক্তিৰ যষ্টিৰে অন্ধবিশ্বাসক আক্ৰমণ কৰিবলৈ বা বিজ্ঞানৰ সঁজুলিৰে ব্যৱেচ্ছদ কৰি ঈশ্বৰৰ স্বৰূপ অনুধাৱন কৰিবলৈ এচাম লেখক-লেখিকা আগ বাঢ়ি আহিছে পৰম নিষ্ঠাৰে। এই অগতানুগতিক নব্য ধাৰাটোৰ এগৰাকী অটল-অচ্যুত অগ্ৰপথিক হ’ল যুক্তিমনস্ক মানৱতাবাদী হৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা (১৯২২–২০১৫)। প্ৰচাৰবিমুখ এই নীৰৱ সাধকজনৰ লেখা-মেলাই এতিয়াও যথোচিত প্ৰচাৰ লাভ কৰা নাই। বিজ্ঞানমনস্কতাৰ ধ্বজা ঊৰ্ধ্বলৈ তুলি ধৰিব বিচৰা সংগঠনে তেওঁৰ ৰচনাসমূহ প্ৰকাশ কৰাত উদ্দ্যোগ ল’ব বুলি আমি আশা কৰিছোঁ। ছেগা-চোৰোকাকৈ হ’লেও অসমত আজি যুক্তিবাদৰ যি অনুশীলন আৰম্ভ হৈছে তাৰ অন্তৰালত হৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ দৰে আপোচহীন মুক্তচিন্তকৰ প্ৰত্যক্ষ উদগনি বা পৰোক্ষ প্ৰভাৱ বিদ্যমান বুলি অনায়াসে অনুমান কৰিব পাৰি। . . . . . . লেখক : প্ৰসেনজিৎ চৌধুৰী।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

অভিজিৎ ৰায় : এক অনিৰ্বাণ বহ্নিশিখা

১.
যোৱা ২৬ ফেব্ৰুৱাৰি, ২০১৫ তাৰিখে এক মৰ্মান্তিক ঘটনা সংঘটিত হ’ল। বাংলাদেশৰ ৰাজধানী ঢাকা চহৰৰ মাজমজিয়াত ধৰ্মীয় মৌলবাদী ঘাতকৰ চোকা অস্ত্ৰৰ আঘাতে এগৰাকী তীক্ষ্ণধী যুক্তিবাদী লিখকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লৈ গ’ল। অতি প্ৰতিভাৱান এই যুক্তিবাদী চিন্তাবিদগৰাকীৰ নাম অভিজিৎ ৰায়।
সেইদিনা ঢাকাৰ গ্ৰন্থমেলাৰপৰা ওলাই আহিছিল অভিজিৎ ৰায়। লগত আছিল তেওঁৰ পত্নী, যুক্তিবাদী লেখিকা বন্যা ৰাফিদা আহমেদ। তেতিয়াই ধৰ্মীয় মৌলবাদী ঘাতকে চোকা, দা-জাতীয় অস্ত্ৰৰে ঘপিয়াই কাঢ়ি ল’লে এইগৰাকী অদম্য যুক্তিবাদীৰ প্ৰাণ। বন্যা আহমেদ গুৰুতৰভাৱে আহত হয়। অভিজিৎ ৰায়ৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰায় দুই ঘণ্টাৰ পাছত দিয়া টুইটাৰ বাৰ্তাত ‘আনছাৰ বাংলা ছেভেন’ নামৰ এটা মৌলবাদী গোটে সেই পৈশাচিক ঘটনাটোত উল্লাস প্ৰকাশ কৰি হত্যাকাণ্ডটোৰ দায়িত্ব স্বীকাৰ কৰে।
২.
অভিজিৎ ৰায়ৰ লিখনি আৰু চিন্তা-চৰ্চাৰ পৰিসৰ আছিল বিস্তৃত আৰু বৈচিত্ৰ্যময়। বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত নিউটনৰ ক্লাছিকেল মহাকৰ্ষণৰ সূত্ৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অত্যাধুনিক ষ্ট্ৰিং তত্ত্বলৈকে, কোৱাণ্টাম ফ্লাক্সুৱেচনৰপৰা ডাৰ্ক এনাৰ্জিলৈকে, আণৱিক জীৱবিজ্ঞানৰপৰা বিৱৰ্তনীয় মনোবিজ্ঞানলৈকে আছিল তেওঁৰ অধ্যয়ন আৰু ৰচনাৰ বিশাল ক্ষেত্ৰ। বিজ্ঞানৰ এনে এটা শাখা নাই যিটোত অভিজিৎ ৰায়ে কিবা নহয় কিবা লিখা নাছিল। মহাকাশবিজ্ঞান, জীৱবিজ্ঞান, পদাৰ্থবিজ্ঞান সকলোতে তেওঁৰ আছিল অনায়াস বিচৰণ। সাধাৰণতে চকুত পৰা বিজ্ঞান লিখকসকলৰ লেখা-মেলাৰ সৈতে তেওঁৰ সুলিখিত ৰচনাৰাজি কেইটিমান ক্ষেত্ৰত আছিল একেবাৰেই পৃথক। বেছ জোৰ দিয়েই ক’ব পাৰি, অভিজিতৰ দৰে ইমান সহজ-সৰলকৈ, বুদ্ধিদীপ্ত ৰসবোধেৰে, ইমান টান টান বস্তুবিলাক ইমান উজুকৈ বুজাই দিব পৰা দক্ষতা সাধাৰণতে চকুত নপৰে (আমাৰ সীমিত অভিজ্ঞতাৰপৰা কৈছো যদিও এই কথাটো বহু অভিজ্ঞ ব্যক্তিয়েও কোৱা শুনিছো)। কিন্তু এই কথাটোৰপৰা এনেদৰে ভাবিলে ভুল হ’ব যে বিজ্ঞানৰ সংক্ৰান্তত অভিজিতে লিখা প্ৰবন্ধ-পাতিসমূহ আছিল মাথোন অবিশেষজ্ঞৰ বাবে সহজ-সৰলকৈ উদ্দেশ্য কৰি ৰচনা কৰা। তেনে ৰচনাসমূহ আছিল নিশ্চয়কৈ সহজবোধ্য, কিন্তু লগে লগে সেইবোৰ আছিল গভীৰ জ্ঞানৰ খনিৰ দৰে। অৰ্থাৎ সেইসমূহ আছিল অতি কঠিন বিষয় আৰু প্ৰাঞ্জল ব্যাখ্যা-বৰ্ণনাৰ এক বিস্ময়কৰ সমাহাৰ। . . . . . . লেখক : কৌশিক দাস।

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

সুকুমাৰী ভট্টাচাৰ্য : প্ৰতিবাদী প্ৰতিভা

সদ্যপ্ৰয়াত সুকুমাৰী ভট্টাচাৰ্য আলোকপথৰ ক্লান্তিহীন যাত্ৰী৷ চিন্তা-চৰ্চাৰ যি জোঁৰ তেওঁ জ্বলাই গ’ল তাৰ পোহৰেৰে আলোকিত তেওঁৰ উত্তৰসূৰীসকল৷ পণ্ডিতা, যশস্বী শিক্ষাবিদ, অসামান্য সংগঠক, অন্যায়ৰ প্ৰতিবাদী, সাংসাৰিকভাৱে সমৃদ্ধা, নিৰহংকাৰী ব্যক্তিত্ব – তেওঁ আছিল অশেষ গুণাধিকাৰিণী৷ খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা মাইকেল মধুসূদন দত্তৰ উত্তৰসূৰী সুকুমাৰী ভট্টাচাৰ্যৰ জ্ঞানতৃষ্ণা আছিল অদম্য আৰু বহুমুখী৷ এইক্ষেত্ৰত তেওঁ সুপণ্ডিত দেউতাকৰপৰা পাইছিল পথনিৰ্দেশনা৷ পৰৱৰ্তী কালত আচাৰ্য সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ৰপৰা পায় প্ৰচুৰ প্ৰেৰণা৷ আত্মতুষ্টি অধ্যয়নৰ ভয়ংকৰ শত্ৰু – সুনীতিকুমাৰৰ এই কথাক পাথেয় হিচাপে লৈ তেওঁ জ্ঞান-এষণাৰ গভীৰতৰ বাটত খোজ দিয়ে৷ সুকুমাৰী ভট্টাচাৰ্যৰ জীৱনৰ অন্য এগৰাকী পথপ্ৰদৰ্শক হ’ল অধ্যাপক অমল ভট্টাচাৰ্য৷ ১৯৪৫ চনত এম এৰ ছাত্ৰী সুকুমাৰী মাৰ্ক্সীয় সাহিত্যৰ সৈতে ইতিমধ্যেই পৰিচিত হৈছিল৷ বিশিষ্ট কমিউনিষ্ট নেতা ভবানী সেনৰ লাইব্ৰেৰিৰপৰা পুথি আনি তেওঁ ৰুছ সাহিত্য, দেশ-বিদেশৰ বিপ্লৱৰ ইতিহাস, মাৰ্ক্সীয় তত্ত্ব আদিৰ বিষয়ে জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল৷ ধৰ্মপ্ৰাণ খ্ৰীষ্টান সুকুমাৰীয়ে এই সময়ত শিক্ষকৰূপে পালে ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ নাস্তিক জ্ঞানতপস্বী অমল ভট্টাচাৰ্যক৷ এই মানুহজনৰ সান্নিধ্যলৈ আহি তেওঁ নতুন পথৰ বাৰ্তা পালে–তেওঁৰ মন নাস্তিকতাৰ পিনে ঢাল খালে৷ পৰৱৰ্তী কালত ইয়েই মানৱতাবাদৰ ৰূপ লয়৷ . . . . . . লেখক : চণ্ডী শেঠ

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়িবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

নিৰ্ভীক যুক্তিবাদী নৰেন্দ্ৰ ডাভোলকাৰ

২০১৩ চনৰ ২ আগষ্টৰ দিনা পুৱা পুনেৰ ৰাজপথত মহাৰাষ্ট্ৰৰ এগৰাকী অক্লান্ত যুক্তিবাদী নেতা নৰেন্দ্ৰ ডাভোলকাৰক দুজন অচিনাক্ত আততায়ীয়ে গুলিয়াই হত্যা কৰে৷ ভাৰতত নিতৌ অজস্ৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়৷ কিন্তু পুনেৰ এই হত্যাকাণ্ডৰ গুৰুত্ব সুকীয়া–ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু প্ৰতীকী তাৎপৰ্য অনুধাৱন কৰাটো জৰুৰী৷ ই আচলতে অসহিষ্ণু অযুক্তিৰ হিংস্ৰ অভিব্যক্তি৷ … … … লেখক : প্ৰসেনজিৎ চৌধুৰী

সম্পূৰ্ণ লেখাটো পঢ়াৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

Post Navigation